O przyjęciu partii ziemniaków decyduje ocena próby przy rozładunku: odbiorca pobiera próbę, waży zanieczyszczenia, ogląda bulwy z zewnątrz, a część z nich przekraja. Dyskwalifikują nie pojedyncze wady, tylko ich skala w próbie i wady, których nie da się cofnąć: zazielenienie i zgnilizna, które odbiorca musiałby odsortować na własny koszt, oraz wady wewnętrzne, których z zewnątrz nie widać wcale. Poniżej opisujemy, czego szuka pakownia i zakład przetwórczy, skąd się te wady biorą i jak im zapobiegamy.
Jak wygląda ocena partii przy rozładunku
Ocena przebiega zwykle w tej kolejności:
- Pobranie próby z kilku miejsc ładunku, żeby nie ocenić samej góry.
- Zanieczyszczenia organiczne i mineralne: ziemia, kamienie, nać, czyli to, za co odbiorca nie chce płacić jak za ziemniaki.
- Ocena zewnętrzna bulwa po bulwie: zazielenienie, obicia, otarcia skórki, wady kształtu, objawy chorób skórki, kiełki.
- Przekrojenie części próby, bo najdroższe wady siedzą w środku i nie widać ich na taśmie.
- Parametry technologiczne przy ziemniaku przemysłowym: sucha masa i test smażenia, o czym piszemy przy suchej masie i cukrach w odmianie Innovator. Wyniki z laboratorium zakładu mogą przyjść już po rozładunku auta.
Wynik z próby przekłada się na całą partię, dlatego przy dostawach B2B tak ważne jest, żeby partia była jednorodna: jedno pole, jeden termin zbioru, jedna komora. Jak budujemy taki zapis, opisujemy we wpisie o identyfikowalności partii warzyw.
Wady widoczne z zewnątrz
| Wada | Skąd się bierze | Dlaczego przeszkadza odbiorcy |
|---|---|---|
| Zazielenienie | światło na polu przy płytkim sadzeniu lub w magazynie | bulwa gorzknieje, nie da się tego cofnąć |
| Obicia i otarcia skórki | zbiór i przeładunki, zwłaszcza przy zimnych bulwach | ciemne plamy po obraniu, krótsza trwałość |
| Parch zwykły | odczyn i przesuszenie gleby w czasie zawiązywania bulw | strata masy przy obieraniu, gorszy wygląd |
| Ospowatość (rizoktonioza) | infekcja z gleby i z sadzeniaków | czarne narośla na skórce, odpad przy myciu |
| Deformacje i wtórne narosty | przerwy w dostępie wody w czasie wzrostu | bulwa nie wchodzi w kaliber i w linię obierania |
| Kiełki | zbyt ciepłe przechowywanie, koniec spoczynku | ubytek masy i mięknięcie bulwy |
Odbiorcy traktują zazielenienie szczególnie ostro, bo wiąże się z gorzknieniem i nie znika po przechowaniu. Wymagania dla ziemniaków w obrocie krajowym określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 października 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej ziemniaków, znowelizowane w 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 423). Za zazieleniałą uznaje ono bulwę ziemniaka jadalnego, na której zielona barwa zajmuje więcej niż 1/8 powierzchni i sięga w miąższ głębiej niż 5 mm. Według stanu prawnego z 2026 roku najważniejsze limity dla partii ziemniaków jadalnych wyglądają tak:
| Bulwy w partii ziemniaków jadalnych | Maksymalny udział |
|---|---|
| zazieleniałe i z wadami wewnętrznymi, łącznie | do 2% masy |
| porażone zgnilizną | do 1% masy |
| z kiełkami dłuższymi niż 3 mm | nie dopuszcza się |
| uszkodzone mechanicznie lub przez szkodniki głębiej niż 5 mm | do 3% masy |
| porażone parchem zwykłym na ponad 1/4 powierzchni | do 3% masy |
W ziemniakach jadalnych drobnych bulw zazieleniałych nie dopuszcza się wcale. Osobno liczy się wielkość: minimalna średnica wynosi 28 mm dla ziemniaków wczesnych i 35 mm dla jadalnych odmian okrągłych i okrągłoowalnych, a dla odmian podłużnych mierzy się 30 mm w przekroju poprzecznym. Od 30 kwietnia 2026 obowiązują dodatkowo kategorie ziemniaków wczesnych drobnych, o średnicy od 20 do 28 mm, oraz jadalnych drobnych, od 20 do 35 mm, a dla bulw podłużnych od 20 do 30 mm. Ziemniaków przeznaczonych do przetwórstwa spożywczego te przepisy nie obejmują, więc o przyjęciu takiej partii decyduje umowa z zakładem.
Polskie przepisy o jakości handlowej ziemniaków nie wprowadzają klas jakości. W obrocie krajowym oznaczenie partii jako "klasa I" nie ma więc podstawy w przepisach, nawet jeśli towar jest dobry. Punktem odniesienia w handlu międzynarodowym pozostaje norma EKG ONZ FFV-52 dla ziemniaków wczesnych i konsumpcyjnych, a w umowach i tak decydują zapisy uzgodnione z odbiorcą.
Wady, które wychodzą dopiero po przekrojeniu
Te są najbardziej kosztowne, bo partia wygląda dobrze do momentu, w którym ktoś ją przekroi albo obierze:
- ciemna plamistość pouderzeniowa, czyli sine przebarwienia pod skórką po obiciach, widoczne dopiero po kilku dniach,
- rdzawa plamistość miąższu, związana z przebiegiem wzrostu i gospodarką wodną,
- pustowatość i pęknięcia wewnętrzne, typowe dla bardzo dużych bulw przy nierównomiernym wzroście,
- zgnilizny, mokra i sucha, które w ciepłym transporcie rozwijają się szybciej niż w magazynie.
Obicia zbieramy w jednym worku z uszkodzeniami z linii i przeładunków, bo mechanizm jest ten sam, co przy innych warzywach. Większość z nich powstaje w kilku metrach między sitem kombajnu a przyczepą. Opisujemy to we wpisie o uszkodzeniach mechanicznych warzyw.
Jak ograniczamy wady jeszcze przed dostawą
Najtańsza kontrola jakości to ta, która dzieje się w polu, a nie na rampie odbiorcy.
- Płodozmian i dobór pola. Nie sadzimy ziemniaka rok po roku na tym samym polu, co ogranicza presję chorób odglebowych. Zasady opisujemy przy płodozmianie w uprawie cebuli.
- Dojrzała skórka. Kopiemy po zniszczeniu naci i odczekaniu, aż skórka się zwiąże, bo niedojrzała schodzi przy samym przesypie. Terminy opisujemy we wpisie o tym, kiedy kopiemy ziemniaki na frytki.
- Temperatura bulw przy zbiorze. Zimna bulwa pęka i sinieje po uderzeniu, więc unikamy kopania w zimne poranki.
- Ustawienia kombajnu i minimalna liczba przesypów. Im mniej wysokich zrzutów, tym mniej ciemnej plamistości.
- Sortowanie optyczne. Ziemniaki sortujemy na sortowniku DOWNS CropVision, który ogląda bulwy z 360 stopni i odrzuca kamienie, bryły i sztuki z wadami przy wydajności do 100 t/h. Zazielenione i gnijące bulwy odsiewamy więc u siebie, zamiast zostawiać je odbiorcy.
- Przechowywanie w temperaturze dobranej do przeznaczenia partii, o czym piszemy przy przechowywaniu ziemniaków na frytki.
Jeśli szukacie dostawcy, u którego partia ma jedno źródło i pełny zapis, zajrzyjcie do oferty ziemniaków i napiszcie do nas przez formularz kontaktowy. Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.
