Fuzarioza cebuli, czyli fuzaryjna zgnilizna piętki, to choroba grzybowa, która atakuje cebulę od dna: od korzeni i piętki w górę. Infekcja zaczyna się w polu, zwykle w ciepłej glebie, a objawy często wychodzą dopiero po kilku tygodniach w przechowalni, kiedy partia wyglądała na zdrową. Poniżej opisujemy, jak ją rozpoznać, co jej sprzyja i co robimy, żeby ograniczyć straty.
Co to jest fuzarioza cebuli
Klasycznym sprawcą, opisywanym w metodyce integrowanej ochrony cebuli Instytutu Ogrodnictwa, jest grzyb Fusarium oxysporum f. sp. cepae. Zimuje w glebie w postaci przetrwalników, tak zwanych chlamydospor, a także na resztkach roślin, na porażonej cebuli w magazynie i na dymce. Wnika do rośliny przez korzenie i piętkę, najłatwiej przez rany: po żerowaniu śmietki cebulanki, po uszkodzeniach mechanicznych i w bliznach po korzeniach.
Drugim uznanym sprawcą jest Fusarium proliferatum. W części badań z północnej i wschodniej Europy to on dominował wśród grzybów izolowanych z przechowywanej cebuli. Objawy obu są podobne: oba gatunki psują cebulę od dołu i oba lubią ciepło.
Fuzarioza to jedna z trzech chorób, które najczęściej psują cebulę w magazynie. Dwie pozostałe, zgniliznę szyjki i mokrą zgniliznę bakteryjną, opisujemy we wpisie o zgniliźnie szyjki cebuli i chorobach przechowalniczych. Tutaj skupiamy się na tej, która zaczyna się od piętki.
Objawy w polu i w przechowalni
| Gdzie | Co widać | Z czym łatwo pomylić |
|---|---|---|
| Pole, w trakcie wegetacji | szczypior żółknie i zamiera od wierzchołków, korzenie są brunatnoróżowe i gniją | żerowanie śmietki cebulanki, różowa zgnilizna korzeni, susza |
| Zbiór | gnijąca piętka, roślina łatwo odrywa się od korzeni | uszkodzenia mechaniczne |
| Przechowalnia | brunatne, lekko zapadnięte plamy od piętki, biała grzybnia na dnie cebuli, różowe lub beżowe skupienia zarodników | zgnilizna szyjki, która idzie od góry |
| Przekrój | miękka, wodnista tkanka idąca od piętki w górę, łuski brunatnieją od dołu | mokra zgnilizna bakteryjna |
Najważniejsza wskazówka jest prosta: fuzarioza idzie od dołu, zgnilizna szyjki od góry. Cebula, która mięknie przy piętce, a u góry jest jeszcze twarda, to typowy obraz fuzariozy.
Co sprzyja zgniliźnie piętki
- Ciepła gleba. Grzyb rozwija się najszybciej przy około 25-30 st. C. Przy glebie chłodniejszej niż 15 st. C choroba pojawia się rzadko. Gorące lato to więc wyższe ryzyko strat w przechowalni jesienią i zimą.
- Rany. Śmietka cebulanka, uszkodzenia przy pielęgnacji i przy zbiorze otwierają grzybowi drogę do wnętrza.
- Porażone stanowisko. Przetrwalniki zostają w glebie przez lata. Cebula sadzona zbyt często na tym samym polu trafia na coraz większy zapas patogenu.
- Porażony materiał siewny. Grzyb przenosi się też z dymką, dlatego metodyka zaleca sadzenie dymki wolnej od chorób odglebowych i zaprawianie materiału siewnego.
Czy chłód w przechowalni zatrzymuje fuzariozę
Nie zatrzymuje, tylko spowalnia. Poradniki doradcze zalecają przechowywanie cebuli poniżej około 4 st. C, a temperatura 8 st. C i niższa spowalnia rozkład. W wyższej temperaturze porażone cebule gniją szybciej. Chłód nie wyleczy jednak cebuli, która przyjechała z pola zainfekowana.
Źródła różnią się w jednej sprawie: czy grzyb przechodzi w pryzmie z cebuli na cebulę. Część z nich mówi, że nie ma na to dowodów, inne dopuszczają zasiedlanie zdrowych cebul, które stykają się z porażonymi. W obu wersjach wniosek jest ten sam: sztuka z widocznymi objawami nie powinna w ogóle trafić do komory.
Jak ograniczamy straty
Z fuzariozą nie walczymy w magazynie, tylko wcześniej. Uprawiamy około 250 ha cebuli i przechowujemy ją we własnej przechowalni na 13 000 ton, więc każda porażona partia to realna strata.
- Płodozmian. Metodyka Instytutu Ogrodnictwa zaleca długą, kilkuletnią przerwę w uprawie cebuli na tym samym polu. U nas cebula co roku idzie na inne pole, a stanowiska po niej przejmują zboża i inne warzywa, o czym piszemy przy płodozmianie w uprawie cebuli.
- Zbiór dwufazowy. Windrower Grimme WV 180 podkopuje cebulę i układa ją w wały, w których obsycha, zanim trafi do przechowalni. Z wałów zbiera ją samobieżny kombajn. Przy każdym przeładunku pilnujemy, żeby jak najmniej ranić cebulę, bo rana to wrota dla grzyba.
- Dosuszanie i stopniowe schładzanie. Po zwiezieniu cebulę dosuszamy przez 2-4 doby, a potem stopniowo, przez kilka tygodni, schładzamy ją do 0-2 st. C. Szczegóły opisujemy we wpisach o dosuszaniu cebuli przed przechowywaniem i o tym, w jakiej temperaturze przechowywać cebulę.
- Kontrola w trakcie leżenia. Partie sprawdzamy w komorach przez cały sezon, bo lepiej znaleźć ognisko w grudniu niż na rampie odbiorcy w marcu.
- Sortowanie przed pakowaniem. Sortownik optyczny DOWNS CropVision ogląda każdą cebulę z 360 stopni i odrzuca sztuki z wadami, w tym z objawami gnicia, przy wydajności do 100 t/h.
Sortownik i kontrola partii odrzucają sztuki z widocznymi objawami. Infekcji utajonej nie wykryje żadna maszyna, dlatego najwięcej robimy w polu.
Całą drogę cebuli od pola do komory i z komory na paletę pokazujemy w przewodniku o przechowywaniu cebuli.
Co to znaczy dla odbiorcy
Fuzarioza jest zdradliwa dla kupującego, bo partia z porażeniem może przez kilka tygodni wyglądać dobrze, a potem zacząć gnić w transporcie albo na półce. Dlatego przy zakupie cebuli z przechowalni warto pytać nie tylko o kaliber, ale też o to, jak partia była przechowywana i czy przeszła sortowanie tuż przed pakowaniem.
Cebulę dostarczamy przez cały rok: od jesieni do wiosny głównie z własnej przechowalni, a latem także z cebuli z dymki. Cebulę z przechowalni sortujemy przed wysyłką. Kalibry, odmiany i formy pakowania znajdziecie w ofercie cebuli. Jeśli potrzebujecie partii pod konkretną specyfikację, napiszcie przez formularz kontaktowy. Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.
