Czarna pleśń cebuli to choroba wywoływana przez grzyb Aspergillus niger, który zostawia czarny, pylący nalot przy szyjce i pod zewnętrznymi łuskami. Cebula łapie ją zwykle w polu i przy zbiorze, a choroba rozwija się w cieple i wilgoci. O losie partii przesądza więc to, jak szybko cebula wyschnie i ostygnie po zbiorze. Poniżej opisujemy, jak rozpoznać czarną pleśń, co jej sprzyja, jak jej zapobiegamy i jak ocenić partię z nalotem przy odbiorze.
Jak rozpoznać czarną pleśń na cebuli
Najbardziej charakterystyczny objaw to czarne, sadzowate skupiska zarodników. Pojawiają się przy szyjce i na zewnętrznych, suchych łuskach, często pasmami wzdłuż nerwów łuski. Porażone łuski na początku wyglądają na nasiąknięte wodą. Zdarza się, że wnętrze cebuli jest już przebarwione, choć z zewnątrz nic nie widać.
W zaawansowanym stadium grzyb schodzi na mięsiste łuski, a cebulę opanowuje wtórna mokra zgnilizna bakteryjna. Taka sztuka mięknie i przestaje być towarem.
Czarną pleśń łatwo pomylić z innymi chorobami przechowalniczymi. Najprościej odróżnić je po kolorze nalotu i miejscu, od którego zaczyna się problem:
| Choroba | Sprawca | Co widać | Gdzie się zaczyna |
|---|---|---|---|
| Czarna pleśń | Aspergillus niger | czarny, pylący nalot pasmami pod suchą łuską | szyjka i zewnętrzne łuski |
| Zgnilizna szyjki | grzyb z rodzaju Botrytis | mięknięcie od szyjki, szara pleśń pod łuską | szyjka, od góry w dół |
| Fuzaryjna zgnilizna piętki | Fusarium oxysporum f. sp. cepae i Fusarium proliferatum | gnicie od dna, biała grzybnia na piętce | piętka, od dołu w górę |
O dwóch pozostałych chorobach piszemy osobno we wpisach o zgniliźnie szyjki cebuli i o fuzariozie cebuli.
Skąd się bierze czarna pleśń
Aspergillus niger żyje na resztkach roślin i w glebie, a jego zarodniki przenosi powietrze. To słaby patogen: zdrowej, nieuszkodzonej cebuli zwykle nie atakuje. Wchodzi przez rany, obicia i szyjkę, gdy zasychają liście.
Do rozwoju potrzebuje dwóch rzeczy naraz:
- Ciepła. Najlepiej rośnie w 28-34 st. C. Według służb doradczych Uniwersytetu Purdue choroba pojawia się najczęściej wtedy, gdy temperatura w polu przekracza 30 st. C, a w przechowalni 24 st. C.
- Wody na powierzchni cebuli. Według programu ochrony roślin Uniwersytetu Kalifornijskiego (UC IPM) cebula musi być mokra przez co najmniej 6-12 godzin, żeby doszło do zakażenia.
Stąd typowy scenariusz: gorący zbiór, cebula poobijana przy załadunku, a potem skoki temperatury, przy których woda skrapla się na łusce i między łuskami. Podręcznik przechowalnictwa USDA (Agriculture Handbook 66) opisuje to wprost: zakażenie zaczyna się zwykle w polu, a po zbiorze choroba może przechodzić z cebuli na cebulę, dlatego powierzchnia cebuli musi być sucha w czasie zbioru i po nim. Skąd bierze się woda na zimnej cebuli, wyjaśniamy we wpisie o tym, dlaczego cebula się poci.
Jak zapobiegamy czarnej pleśni
Podstawą ochrony przed czarną pleśnią jest agrotechnika i warunki po zbiorze, a nie chemia. Uprawiamy cebulę według zasad Integrowanej Produkcji Roślin, więc pilnujemy przede wszystkim tego, żeby grzyb nie dostał ani rany, ani wody.
- Zbieramy dwufazowo. Windrower Grimme WV 180 podkopuje cebulę i układa ją w wały, gdzie dosycha, a samobieżny kombajn AVR Puma 3 zbiera ją z wałów. Szyjka ma czas się zamknąć, zanim cebula trafi do przyczepy. Jak ograniczamy obicia, opisujemy we wpisie o uszkodzeniach mechanicznych przy zbiorze.
- Dosuszamy 2-4 doby. Przepływ powietrza przez pryzmę zabiera wodę z powierzchni cebuli i domyka szyjkę. Tak odbieramy grzybowi wilgoć, której potrzebuje do zakażenia. Szczegóły w tekście o dosuszaniu cebuli.
- Schładzamy i trzymamy stabilnie. Poniżej około 15 st. C czarna pleśń praktycznie się nie rozwija, a chłodne przechowywanie przy umiarkowanej wilgotności hamuje jej rozprzestrzenianie. W przechowalni na 13 000 ton pilnujemy, żeby temperatura nie skakała, bo każdy skok to ryzyko rosy na łusce.
- Sortujemy optycznie. Sortownik optyczny DOWNS CropVision skanuje cebulę w 360 stopniach i odrzuca sztuki z widocznymi wadami. Nalot schowany pod suchą łuską nie zawsze widać z zewnątrz, dlatego kontrola jakości partii nie kończy się na sortowniku.
Chłód zatrzymuje czarną pleśń, ale jej nie zabija. Jeśli cebula z porażonej partii trafi do ciepłego, wilgotnego magazynu, grzyb rusza ponownie. Dlatego warunki po dostawie mają tak samo duże znaczenie jak warunki u nas.
Jak ocenić partię z nalotem przy odbiorze
Ani norma UNECE FFV-25, ani ogólna norma handlowa UE nie wymieniają czarnej pleśni z nazwy. Ocenia się ją przez wymagania minimalne: cebula ma być zdrowa i czysta, a produkty z objawami gnicia lub zepsucia, które czynią je niezdatnymi do spożycia, są wykluczone. W klasie I norma UNECE dopuszcza najwyżej 1 procent sztuk zgniłych lub niespełniających wymagań minimalnych, w klasie II najwyżej 2 procent. Więcej o klasach i tolerancjach piszemy w tekście o klasach jakości cebuli.
W praktyce liczy się to, jak głęboko sięga nalot. Dobrze jest przekroić część sztuk z próby i ocenić je tak:
| Co widać w próbie | Jak to czytać | Co zrobić |
|---|---|---|
| Pojedyncze czarne pasma na zewnętrznej, suchej łusce, mięsiste łuski czyste i twarde | wada wyglądu, a nie zepsucie | policzyć udział w próbie i odnieść do klasy z zamówienia |
| Nalot pod kolejnymi łuskami, mięsiste łuski przebarwione | porażenie postępuje | wydzielić takie sztuki i zgłosić dostawcy z opisem skali |
| Cebula miękka, mokra, z przykrym zapachem | wtórna zgnilizna bakteryjna | liczyć jako sztuki zepsute, w tolerancji zgniłych |
| Nalot pojawił się po kilku dniach w magazynie odbiorcy | ciepło i kondensacja po dostawie | sprawdzić temperaturę i wilgotność magazynu |
Jeśli skala nalotu przekracza tolerancję, reklamację warto zgłosić od razu, ze zdjęciami przekrojów i oznaczeniem partii. Jak to zrobić i jak ją rozpatrujemy, opisujemy we wpisie o reklamacji partii warzyw.
Czy cebulę z czarnym nalotem można zjeść?
Niektóre szczepy Aspergillus niger potrafią w warunkach laboratoryjnych wytwarzać mykotoksyny: fumonizyny i ochratoksynę A. Danych o ich poziomach w samej cebuli jest bardzo mało. W jednym badaniu 40 próbek cebuli z Arabii Saudyjskiej fumonizynę B2 wykryto w 37,5 procent próbek, a ochratoksyny nie wykryto.
Nie znaleźliśmy zaleceń urzędowych dotyczących wprost cebuli. Amerykańska agencja bezpieczeństwa żywności USDA FSIS podaje ogólną zasadę dla twardych warzyw o zbitym miąższu, takich jak kapusta czy papryka: odcina się co najmniej 2,5 cm wokół i pod miejscem z pleśnią, a miękkie, wilgotne produkty wyrzuca się w całości. O cebuli FSIS nie pisze, a cebula jest zbudowana z warstw, między które grzyb może wejść głębiej, więc to tylko wnioskowanie przez analogię.
Ponieważ porażenie bywa niewidoczne z zewnątrz, cebulę z nalotem warto przekroić. Jeśli nalot jest tylko na suchej łusce, a mięsiste łuski pod nią są czyste i twarde, łuski z nalotem zdejmujemy z zapasem. Jeśli nalot albo przebarwienie sięga mięsistych łusek albo cebula zmiękła, lepiej ją wyrzucić.
Cebula z Żuław prosto od producenta
Uprawiamy około 250 ha cebuli na Żuławach, zbieramy ją własnymi maszynami, dosuszamy i przechowujemy we własnej przechowalni. Dzięki temu wiemy, w jakich warunkach leżała każda partia, zanim do Was pojedzie. Nasz sposób uprawy od siewu do zbioru opisujemy w przewodniku cebula z Żuław: jak uprawiamy. Po ofertę zajrzyjcie na stronę cebula z Żuław, a zapytanie wyślijcie przez formularz kontaktowy. Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.
