Cebula "poci się", gdy jej powierzchnia jest zimniejsza niż punkt rosy otaczającego powietrza. Zimna cebula wyjęta z przechowalni trafia do cieplejszego, wilgotnego powietrza, a para wodna skrapla się na łusce i między łuskami. Jeśli łuska zostaje mokra przez kilka do kilkunastu godzin, mogą ruszyć pleśnie (czarnej pleśni wystarcza 6-12 godzin wilgoci), a z czasem łuska ciemnieje i cebula szybciej kiełkuje. Poniżej pokazujemy, kiedy dokładnie cebula się poci i jak wydawać oraz przyjmować towar, żeby tego uniknąć.
Punkt rosy: kiedy woda skrapla się na cebuli
Punkt rosy to temperatura, w której powietrze o danej wilgotności zaczyna oddawać wodę. Jeśli cebula jest zimniejsza niż punkt rosy powietrza wokół niej, powietrze przy jej powierzchni się schładza i woda osiada na łusce. Działa to tak samo jak z butelką wyjętą z lodówki w ciepły dzień.
Punkt rosy da się policzyć z temperatury i wilgotności powietrza. Poniżej wartości wyliczone wzorem Magnusa. Zgadzają się z tabelami punktu rosy w poradnikach przechowalniczych:
| Temperatura powietrza | Wilgotność 60% | Wilgotność 70% | Wilgotność 80% |
|---|---|---|---|
| 10 st. C | punkt rosy 2,6 st. C | punkt rosy 4,8 st. C | punkt rosy 6,7 st. C |
| 15 st. C | punkt rosy 7,3 st. C | punkt rosy 9,6 st. C | punkt rosy 11,6 st. C |
| 20 st. C | punkt rosy 12,0 st. C | punkt rosy 14,4 st. C | punkt rosy 16,4 st. C |
Jak to czytać: cebula spoci się, jeśli jest zimniejsza niż punkt rosy w odpowiedniej komórce tabeli. Weźmy cebulę o temperaturze 2 st. C, prosto z chłodnej przechowalni. W każdej z dziewięciu sytuacji z tabeli pokryje się rosą. W powietrzu o temperaturze 20 st. C wystarczy wilgotność powyżej około 30 procent, w powietrzu o temperaturze 10 st. C powyżej około 58 procent.
Rosa grozi nie tylko w cieple. Przy 5 st. C na dworze i wilgotności powyżej około 81 procent, czyli w typowy mglisty, późnojesienny dzień, cebula o temperaturze 2 st. C też zrobi się mokra.
Co robi woda na łusce
Sama rosa to nie zepsucie. Problem zaczyna się, gdy woda utrzymuje się godzinami:
- Choroby przechowalnicze. Wahania temperatury wywołują kondensację na cebuli i między suchymi łuskami, a to według programu ochrony roślin Uniwersytetu Kalifornijskiego (UC IPM) sprzyja czarnej pleśni. O tej chorobie piszemy we wpisie o czarnej pleśni cebuli.
- Kolor łuski. Podręcznik przechowalnictwa USDA (Agriculture Handbook 66) podaje, że kondensacja sprzyja gniciu i zmienia kolor suchej łuski. Cebula z plamistą, ciemniejszą łuską gorzej wygląda w worku.
- Korzenie i szczypior. Woda na powierzchni cebuli przyspiesza kiełkowanie. O tym, co budzi cebulę ze spoczynku, piszemy w tekście o kiełkowaniu cebuli w przechowalni.
- Opakowanie. Mokry towar w worku schnie wolno, a opakowania papierowe od wilgoci słabną.
Jak wydajemy cebulę, żeby była sucha
Prowadzimy przechowalnię na 13 000 ton i wydajemy z niej cebulę od jesieni do wiosny, więc wydanie zimnej partii w ciepłe powietrze to dla nas codzienność. Przed zimową wysyłką pozwalamy partii przez 1-2 doby dojść do temperatury zbliżonej do otoczenia i wydajemy ją suchą. Całą krzywą temperatur, od dosuszania przez schładzanie po wydanie, opisujemy we wpisie w jakiej temperaturze przechowywać cebulę.
Ogrzewanie musi być powolne. Zasada z amerykańskich wytycznych przechowalniczych dla cebuli (PNW 277) mówi, że wietrzyć można tylko powietrzem, którego punkt rosy jest niższy od temperatury najzimniejszej cebuli w pryzmie. Gdyby wpuścić do komory ciepłe, wilgotne powietrze, żeby ogrzać ją szybciej, zrobilibyśmy dokładnie to, czego chcemy uniknąć: rosa osiadłaby na najzimniejszej cebuli w środku pryzmy.
Co może zrobić odbiorca
Kondensacja może pojawić się także po dostawie: w naczepie, na rampie albo w hali pakowni. Najczęstsze sytuacje i co zrobić, żeby ograniczyć ryzyko:
| Sytuacja | Co się dzieje | Co zrobić |
|---|---|---|
| Zimna cebula wjeżdża do ciepłej, wilgotnej hali | rosa na łusce zaraz po rozładunku | odstawić partię do chłodniejszej, nieogrzewanej strefy i ogrzewać stopniowo, spoconą przewietrzyć do wyschnięcia |
| Paleta owinięta folią na całej wysokości | wilgoć zostaje w środku, worki mokną | zabezpieczać paletę siatką zamiast pełnej folii |
| Cebula z chłodu prosto na linię i do worków | woda zamknięta w opakowaniu | dać partii wyrównać temperaturę przed pakowaniem |
| Magazyn z dużymi wahaniami temperatury | powtarzające się cykle rosy | trzymać stałą temperaturę i wietrzyć tylko powietrzem o punkcie rosy niższym niż temperatura cebuli |
Przydaje się higrometr, który pokazuje punkt rosy, i termometr z sondą wbitą w cebulę w środku worka. Jeśli punkt rosy powietrza w hali jest wyższy niż temperatura cebuli, towar się spoci. O tym, jak zabezpieczamy ładunek w drodze, piszemy we wpisie o transporcie i paletyzacji cebuli.
Spoconej cebuli nie pakujcie od razu w zamknięte opakowania. Dajcie jej przeschnąć w przepływie powietrza. Woda zamknięta w worku zostaje przy łusce najdłużej.
Cebula z przechowalni od jesieni do wiosny
Cebulę dosuszamy 2-4 doby po zbiorze i sortujemy na sortowniku optycznym DOWNS CropVision. Dzięki przechowalni sprzedajemy cebulę przez większość roku, a nie tylko jesienią. Cały proces opisujemy w przewodniku o przechowywaniu cebuli. Jeśli planujecie dostawy na zimę i wiosnę, zajrzyjcie do oferty cebuli i napiszcie do nas przez formularz kontaktowy. Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.
