Ugniatanie gleby przy zbiorze warzyw to zagęszczanie ziemi kołami kombajnów, ciągników i przyczep, które jesienią jeżdżą po polu z pełnym ładunkiem, często po deszczu. Na żuławskich madach skutki widać latami: woda stoi na powierzchni, korzenie nie schodzą w głąb, a plon kolejnej uprawy słabnie. Ograniczamy je na trzy sposoby: jeździmy po stałych ścieżkach, pilnujemy nacisku na oś i liczby przejazdów, a zbieramy w suchych oknach pogody, nie według kalendarza.
Dwie warstwy, dwa różne problemy
Ugniatanie nie jest jednym zjawiskiem. Inaczej działa w warstwie ornej, a inaczej w podglebiu, i inne są sposoby na jedno i drugie.
| Cecha | Warstwa orna (do głębokości uprawy) | Podglebie (poniżej warstwy ornej) |
|---|---|---|
| Od czego zależy nacisk | od powierzchni styku i ciśnienia w oponie | od masy przypadającej na oś |
| Co pomaga | szersze opony, gąsienice, niższe ciśnienie | mniej ładunku na oś, mniej przejazdów, sucha gleba |
| Jak długo zostaje | do najbliższej uprawy i zimy | latami, orka tam nie sięga |
| Jak to widać | bryły, skorupa, nierówne wschody | woda stojąca po deszczu, płytkie korzenie, słabszy plon |
Szeroka opona albo gąsienica chronią więc wierzch, ale ciężki ładunek dociera do podglebia niezależnie od tego, na czym jedzie. Dlatego sama wymiana ogumienia nie rozwiązuje problemu. Liczy się też to, ile ton wjeżdża na pole, ile razy i w jakim stanie jest wtedy ziemia.
Dlaczego mokra mada jest najgroźniejsza
Mady żuławskie są ciężkie, próchniczne i bardzo żyzne, porównywalne z polderami w Holandii. W suchym stanie dobrze znoszą maszyny. Po deszczu woda wypełnia pory i działa jak smar: cząstki gleby przesuwają się pod kołem, pory się zamykają, a ta sama maszyna zagęszcza ziemię głębiej niż na suchym polu. Najwięcej szkody robi pierwszy przejazd, kolejne po tym samym śladzie dokładają mniej. Więcej o tej ziemi piszemy we wpisie o glebach żuławskich, madach pod cebulę.
Na Żuławach dochodzi jeszcze teren depresyjny, na którym woda sama z pola nie spłynie. Zbita warstwa zatrzymuje ją na powierzchni, więc problem z odwodnieniem i problem z ugniataniem nakręcają się nawzajem.
Sezon 2025 pokazał to w praktyce. W ciągu jednej lipcowej doby spadło u nas od 150 do 220 litrów wody na metr kwadratowy, kanały melioracyjne wylewały, a gleba zbiła się i słabiej oddawała plon. Na takim polu każdy przejazd trzeba przemyśleć, bo skutki zostają na kolejne uprawy.
Jak ograniczamy ugniatanie przy zbiorze
Zbiór to najtrudniejszy moment roku dla gleby. Jedzie kombajn, obok pełna przyczepa tridem, a pogoda jesienią rzadko pomaga. Tak to u nas wygląda:
- Stałe ścieżki z GPS RTK. Maszyny prowadzimy z dokładnością około 2-3 cm, więc większość przejazdów idzie po tych samych śladach. Ugniatamy mniejszą część pola, a nie całe pole w przypadkowych miejscach. Jak to działa, opisujemy w tekście o GPS RTK w rolnictwie precyzyjnym.
- Gąsienice do najcięższej roboty. Po zbiorze, przy orce i uprawie, najcięższe prace wykonuje u nas John Deere 8RX 410, ciągnik o mocy 410 KM na czterech gąsienicach. Gąsienice rozkładają masę na większą powierzchnię niż koła, więc wierzchnia warstwa dostaje mniejszy nacisk.
- Mniej przejazdów kombajnu. AVR Puma 3 bierze naraz cztery rzędy ziemniaków albo dwa wały cebuli i wyładowuje towar w locie na jadącą obok przyczepę, więc pełny kombajn nie krąży po polu do skraju działki. To ciężka maszyna, dlatego jej przejazdy liczymy tak samo starannie jak przejazdy przyczep.
- Średnie ciągniki do odwozu. Przy przyczepach nie potrzebujemy rekordowej mocy, tylko zwrotności i niskiego nacisku. Do odwozu jeździ między innymi John Deere 6930 Premium z przyczepą tridem Wielton, która rozkłada ładunek na trzy osie. Podział ról we flocie opisujemy we wpisie o ciągnikach Fendt i John Deere w gospodarstwie.
- Suche okna pogody. Gdy w mokrym sezonie trafia się sucha doba, zbieramy także po zmroku. Wolimy pracować w nocy na obeschniętym polu, niż w dzień po ulewie.
Co ugniatanie robi z warzywami i z partią
Zbite pole obniża plon, ale psuje też partię. Cebula ma płytkie, delikatne korzenie i na zagęszczonej glebie wschodzi nierówno, a nierówne wschody dają partię o rozstrzelonym kalibrze. Ziemniaki na zbitej madzie wychodzą z pola razem z bryłami, które w kombajnie obijają bulwy i trafiają z towarem na linię sortującą. Każda bryła to ryzyko obicia i dodatkowa praca przy sortowaniu.
Dlatego o glebie myślimy już przy planowaniu zbioru. Miejsca, w których woda stoi najdłużej, przeznaczamy pod uprawy mniej wrażliwe niż cebula. Pola pod cebulę zostawiamy na zimę w ostrej skibie, a głębokość orki zmieniamy z roku na rok, żeby nie zrobić pod cebulą podeszwy płużnej. Jak wygląda ta jesienna robota, opisujemy we wpisie przygotowanie pola pod cebulę jesienią.
Jak sprawdzić, czy pole jest zbite
Najprostszym narzędziem jest szpadel. Wystarczy wykopać dół głęboki na dwa sztychy i obejrzeć jego ścianę: zdrowa gleba kruszy się na gruzełki, zbita warstwa odchodzi płatami o ostrych krawędziach, a korzenie skręcają nad nią w bok zamiast iść w dół. Drugi sygnał to woda, która po deszczu stoi w koleinach i na uwrociach dłużej niż na reszcie pola. Uwrocia są zbite najmocniej, bo tam maszyny zawracają najczęściej.
Głęboszowanie pomaga tylko wtedy, gdy robi się je na suchej glebie i gdy potem nie zbija się jej ponownie tymi samymi przejazdami. Bez zmiany sposobu jeżdżenia efekt znika po jednym mokrym zbiorze. Cały proces, w którym gleba jest punktem wyjścia, pokazujemy w przewodniku cebula z Żuław: jak ją uprawiamy, a maszyny, którymi pracujemy, na stronie park maszynowy.
Jeśli szukacie dostawcy warzyw, który pilnuje gleby tak samo jak towaru, napiszcie do nas przez formularz kontaktowy. Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych, a terminy dostaw ustalamy pod Wasz harmonogram.
