# Wady ziemniaków przy odbiorze: co dyskwalifikuje partię

Wady ziemniaków przy odbiorze: co ocenia pakownia i przetwórnia przy rozładunku, które wady widać z zewnątrz, które po przekrojeniu i co mówią polskie przepisy.

O przyjęciu partii ziemniaków decyduje ocena próby przy rozładunku: odbiorca pobiera próbę, waży zanieczyszczenia, ogląda bulwy z zewnątrz, a część z nich przekraja. Dyskwalifikują nie pojedyncze wady, tylko ich skala w próbie i wady, których nie da się cofnąć: zazielenienie i zgnilizna, które odbiorca musiałby odsortować na własny koszt, oraz wady wewnętrzne, których z zewnątrz nie widać wcale. Poniżej opisujemy, czego szuka pakownia i zakład przetwórczy, skąd się te wady biorą i jak im zapobiegamy.

## Jak wygląda ocena partii przy rozładunku

Ocena przebiega zwykle w tej kolejności:

1. **Pobranie próby** z kilku miejsc ładunku, żeby nie ocenić samej góry.
2. **Zanieczyszczenia** organiczne i mineralne: ziemia, kamienie, nać, czyli to, za co odbiorca nie chce płacić jak za ziemniaki.
3. **Ocena zewnętrzna** bulwa po bulwie: zazielenienie, obicia, otarcia skórki, wady kształtu, objawy chorób skórki, kiełki.
4. **Przekrojenie części próby**, bo najdroższe wady siedzą w środku i nie widać ich na taśmie.
5. **Parametry technologiczne** przy ziemniaku przemysłowym: sucha masa i test smażenia, o czym piszemy przy [suchej masie i cukrach w odmianie Innovator](/blog/innovator-sucha-masa-cukry). Wyniki z laboratorium zakładu mogą przyjść już po rozładunku auta.

Wynik z próby przekłada się na całą partię, dlatego przy dostawach B2B tak ważne jest, żeby partia była jednorodna: jedno pole, jeden termin zbioru, jedna komora. Jak budujemy taki zapis, opisujemy we wpisie o [identyfikowalności partii warzyw](/blog/identyfikowalnosc-partii-warzyw-od-pola-do-palety).

## Wady widoczne z zewnątrz

| Wada | Skąd się bierze | Dlaczego przeszkadza odbiorcy |
| --- | --- | --- |
| Zazielenienie | światło na polu przy płytkim sadzeniu lub w magazynie | bulwa gorzknieje, nie da się tego cofnąć |
| Obicia i otarcia skórki | zbiór i przeładunki, zwłaszcza przy zimnych bulwach | ciemne plamy po obraniu, krótsza trwałość |
| Parch zwykły | odczyn i przesuszenie gleby w czasie zawiązywania bulw | strata masy przy obieraniu, gorszy wygląd |
| Ospowatość (rizoktonioza) | infekcja z gleby i z sadzeniaków | czarne narośla na skórce, odpad przy myciu |
| Deformacje i wtórne narosty | przerwy w dostępie wody w czasie wzrostu | bulwa nie wchodzi w kaliber i w linię obierania |
| Kiełki | zbyt ciepłe przechowywanie, koniec spoczynku | ubytek masy i mięknięcie bulwy |

Odbiorcy traktują zazielenienie szczególnie ostro, bo wiąże się z gorzknieniem i nie znika po przechowaniu. Wymagania dla ziemniaków w obrocie krajowym określa rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 29 października 2003 r. w sprawie szczegółowych wymagań w zakresie jakości handlowej ziemniaków, znowelizowane w 2026 roku (Dz.U. 2026 poz. 423). Za zazieleniałą uznaje ono bulwę ziemniaka jadalnego, na której zielona barwa zajmuje więcej niż 1/8 powierzchni i sięga w miąższ głębiej niż 5 mm. Według stanu prawnego z 2026 roku najważniejsze limity dla partii ziemniaków jadalnych wyglądają tak:

| Bulwy w partii ziemniaków jadalnych | Maksymalny udział |
| --- | --- |
| zazieleniałe i z wadami wewnętrznymi, łącznie | do 2% masy |
| porażone zgnilizną | do 1% masy |
| z kiełkami dłuższymi niż 3 mm | nie dopuszcza się |
| uszkodzone mechanicznie lub przez szkodniki głębiej niż 5 mm | do 3% masy |
| porażone parchem zwykłym na ponad 1/4 powierzchni | do 3% masy |

W ziemniakach jadalnych drobnych bulw zazieleniałych nie dopuszcza się wcale. Osobno liczy się wielkość: minimalna średnica wynosi 28 mm dla ziemniaków wczesnych i 35 mm dla jadalnych odmian okrągłych i okrągłoowalnych, a dla odmian podłużnych mierzy się 30 mm w przekroju poprzecznym. Od 30 kwietnia 2026 obowiązują dodatkowo kategorie ziemniaków wczesnych drobnych, o średnicy od 20 do 28 mm, oraz jadalnych drobnych, od 20 do 35 mm, a dla bulw podłużnych od 20 do 30 mm. Ziemniaków przeznaczonych do przetwórstwa spożywczego te przepisy nie obejmują, więc o przyjęciu takiej partii decyduje umowa z zakładem.

{% captionedImage src="/images/offer/ziemniaki-odmiany-proba.webp" alt="Próba bulw ziemniaka odmiany Twister ułożona na ziemi obok miarki do mierzenia średnicy" caption="Próba bulw odmiany Twister z miarką: wielkość ocenia się po średnicy poprzecznej bulwy." /%}

{% callout tone="info" %}
Polskie przepisy o jakości handlowej ziemniaków nie wprowadzają klas jakości. W obrocie krajowym oznaczenie partii jako "klasa I" nie ma więc podstawy w przepisach, nawet jeśli towar jest dobry. Punktem odniesienia w handlu międzynarodowym pozostaje norma EKG ONZ FFV-52 dla ziemniaków wczesnych i konsumpcyjnych, a w umowach i tak decydują zapisy uzgodnione z odbiorcą.
{% /callout %}

## Wady, które wychodzą dopiero po przekrojeniu

Te są najbardziej kosztowne, bo partia wygląda dobrze do momentu, w którym ktoś ją przekroi albo obierze:

- **ciemna plamistość pouderzeniowa**, czyli sine przebarwienia pod skórką po obiciach, widoczne dopiero po kilku dniach,
- **rdzawa plamistość miąższu**, związana z przebiegiem wzrostu i gospodarką wodną,
- **pustowatość i pęknięcia wewnętrzne**, typowe dla bardzo dużych bulw przy nierównomiernym wzroście,
- **zgnilizny**, mokra i sucha, które w ciepłym transporcie rozwijają się szybciej niż w magazynie.

Obicia zbieramy w jednym worku z uszkodzeniami z linii i przeładunków, bo mechanizm jest ten sam, co przy innych warzywach. Większość z nich powstaje w kilku metrach między sitem kombajnu a przyczepą. Opisujemy to we wpisie o [uszkodzeniach mechanicznych warzyw](/blog/uszkodzenia-mechaniczne-przy-zbiorze-warzyw).

## Jak ograniczamy wady jeszcze przed dostawą

Najtańsza kontrola jakości to ta, która dzieje się w polu, a nie na rampie odbiorcy.

- **Płodozmian i dobór pola.** Nie sadzimy ziemniaka rok po roku na tym samym polu, co ogranicza presję chorób odglebowych. Zasady opisujemy przy [płodozmianie w uprawie cebuli](/blog/plodozmian-cebuli-pszenica-pszenzyto).
- **Dojrzała skórka.** Kopiemy po zniszczeniu naci i odczekaniu, aż skórka się zwiąże, bo niedojrzała schodzi przy samym przesypie. Terminy opisujemy we wpisie o tym, [kiedy kopiemy ziemniaki na frytki](/blog/zbior-ziemniakow-na-frytki-kiedy-kopiemy).
- **Temperatura bulw przy zbiorze.** Zimna bulwa pęka i sinieje po uderzeniu, więc unikamy kopania w zimne poranki.
- **Ustawienia kombajnu i minimalna liczba przesypów.** Im mniej wysokich zrzutów, tym mniej ciemnej plamistości.
- **Sortowanie optyczne.** Ziemniaki sortujemy na sortowniku DOWNS CropVision, który ogląda bulwy z 360 stopni i odrzuca kamienie, bryły i sztuki z wadami przy wydajności do 100 t/h. Zazielenione i gnijące bulwy odsiewamy więc u siebie, zamiast zostawiać je odbiorcy.
- **Przechowywanie w temperaturze dobranej do przeznaczenia partii**, o czym piszemy przy [przechowywaniu ziemniaków na frytki](/blog/przechowywanie-ziemniakow-na-frytki).

Jeśli szukacie dostawcy, u którego partia ma jedno źródło i pełny zapis, zajrzyjcie do [oferty ziemniaków](/oferta/ziemniaki) i napiszcie do nas przez [formularz kontaktowy](/kontakt). Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.

## Najczęstsze pytania

### Jakie wady ziemniaków dyskwalifikują partię?

Przede wszystkim te, których nie da się cofnąć: zazielenienie i zgnilizny, które odbiorca musiałby odsortować na własny koszt, oraz ciemna plamistość po obiciach i inne wady wewnętrzne, których z zewnątrz nie widać. Wady skórki w rodzaju parchu zwykłego zwykle obniżają ocenę partii, ale same w sobie rzadko ją przekreślają.

### Ile zazielenienia dopuszczają przepisy?

Przepisy uznają bulwę ziemniaka jadalnego za zazieleniałą, gdy zielona barwa zajmuje więcej niż 1/8 powierzchni i sięga w miąższ głębiej niż 5 mm. Takich bulw, razem z bulwami z wadami wewnętrznymi, może być w partii najwyżej 2% masy, a w ziemniakach jadalnych drobnych nie dopuszcza się ich wcale.

### Czy ziemniaki mają klasy jakości takie jak cebula?

Nie. Polskie przepisy o jakości handlowej ziemniaków nie definiują klas, więc w obrocie krajowym oznaczenie partii klasą nie ma podstawy w przepisach. Przy cebuli branża posługuje się normą UNECE FFV-25, która dzieli towar na klasę I i klasę II. Opisujemy ją we wpisie o [klasach jakości cebuli](/blog/klasy-jakosci-cebuli-norma-handlowa).

### Co zrobić, gdy wada wyjdzie dopiero po kilku dniach od dostawy?

Zgłosić ją niezwłocznie po stwierdzeniu, z oznaczeniem partii, zdjęciami i opisem skali w próbie. Tryb zgłoszenia i terminy w obrocie między firmami opisujemy we wpisie o [reklamacji partii warzyw](/blog/reklamacja-partii-warzyw).