# Typ kulinarny ziemniaków A, B i C: co znaczy dla pakowni i jak dobieramy odmiany

Typ kulinarny ziemniaków A, B i C według COBORU: co oznacza, jak go sprawdzić przed zamówieniem i jaki typ mają nasze odmiany Twister, Innovator i Gala.

Typ kulinarny ziemniaków mówi, jak zachowuje się miąższ po ugotowaniu: według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) typ A jest sałatkowy, B ogólnoużytkowy, C mączysty, a D bardzo mączysty. Dla pakowni, która sprzedaje ziemniaki do kuchni, to informacja o tym, co klient dostanie w garnku, więc typ warto znać, zanim zamówi się partię. Niżej rozpisujemy skalę, pokazujemy typy naszych odmian według kart hodowców i mówimy wprost, gdzie karta milczy.

## Skala A, B, C i D według COBORU

Definicje bierzemy od Centralnego Ośrodka Badania Odmian Roślin Uprawnych, a nie z katalogów sprzedawców sadzeniaków. Według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) typ kulinarno-użytkowy odmiany wyznaczają właściwości miąższu: rozgotowanie, konsystencja, wilgotność, struktura i mączystość.

| Typ | Nazwa | Jak opisuje go [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) |
| --- | --- | --- |
| A | sałatkowy | bulwy zwięzłe, dające się kroić, lekko wilgotne, o gładkiej, delikatnej strukturze |
| B | ogólnoużytkowy | bulwy dość zwięzłe, lekko mączyste, wilgotne, o delikatnej strukturze |
| C | mączysty | bulwy dość zwięzłe, o dużej skłonności do rozgotowywania, mączyste, sypkie, suche |
| D | bardzo mączysty | bulwy rozgotowują się całkowicie, są sypkie, bardzo suche i bardzo mączyste |

Między literami leżą typy pośrednie: [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) zaznacza, że wiele odmian odpowiada typom AB, BC i CD.

## Kto ocenia typ kulinarny i jak

Typ wynika z oceny bulw, a [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) ocenia osobno bulwy surowe i ugotowane. Według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) metodyka opiera się na metodach akceptowanych przez Europejskie Stowarzyszenie Badań nad Ziemniakiem (EAPR).

Cechy sensoryczne ugotowanych bulw ocenia według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) co najmniej trzech oceniających, a ziemniaki gotuje się bez soli. Osobno sprawdza się ciemnienie miąższu po ugotowaniu: [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) ocenia je dwukrotnie, po 10 minutach i po 24 godzinach, na 10 ugotowanych bulwach.

Wyniki oceny konsumpcyjnej [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) publikuje co roku w Listach Opisowych Odmian.

## Czy typ kulinarny partii może się zmienić

Typ to cecha odmiany, ale konkretna partia ma też swoją historię. [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) pisze, że właściwości kulinarno-użytkowe są cechami genetycznymi, a producent wpływa na jakość bulw przez rodzaj gleby, nawożenie, ochronę roślin i sposób przechowywania. Według tego samego źródła [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) smak ziemniaków może pogarszać się wraz z długością przechowywania.

Dlatego litery z karty nie traktujemy jak gwarancji dla partii. Ziemniaki rosną u nas na żuławskich madach, ciężkich, próchnicznych glebach, które dobrze trzymają wilgoć. Nawozy dawkujemy zmiennie, każdej części pola tyle, ile potrzebuje, a każdą partię selekcjonujemy pod kątem twardości, koloru i zawartości suchej masy.

{% captionedImage src="/images/offer/ziemniaki-kwitnace-pole.webp" alt="Kwitnące pole ziemniaków z białymi kwiatami, w tle linia drzew i błękitne niebo z chmurami" caption="Kwitnące ziemniaki na naszym polu na Żuławach." /%}

## Nasze odmiany i ich typ kulinarny

Gospodarujemy na ponad 800 ha, w tym na około 400 ha warzyw. Z ziemniaków najczęściej bazujemy na dwóch odmianach frytkowych, Innovatorze i Donacie, oraz na czterech jadalnych: Twisterze, Bella Rosie, Joline i Gali. Typ sprawdziliśmy w kartach hodowców i raportach z doświadczeń, a tam, gdzie źródła nie znaleźliśmy, zostawiamy puste pole.

| Odmiana | Kierunek u nas | Typ lub opis w źródle | Źródło |
| --- | --- | --- | --- |
| Twister | jadalna | AB, raczej zwięzły (rather firm), 19% suchej masy | [Agrico](https://www.agricopotatoes.com/overview/twister) |
| Innovator | frytkowa | B, lekko mączysty (slightly mealy), 20,6% suchej masy | [HZPC](https://web.hzpc.com/teeltbeschrijving/INNOVATOR_C_EN_FRENCH%20FRIES.PDF) |
| Gala | jadalna | karta hodowcy bez typu; w doświadczeniach odmianowych segment przeważnie zwięzły (vorwiegend festkochend) | [Norika](https://www.norika.de/sorten/gala), [LWK NRW](https://www.landwirtschaftskammer.de/Landwirtschaft/ackerbau/kartoffeln/lsvarchiv/speisekartoffeln-sv-2012.htm) |
| Bella Rosa | jadalna | przeważnie zwięzła (vorwiegend fest), bez litery | [Europlant](https://www.europlant.biz/sortiment/bellarosa/) |
| Donata | frytkowa | mączysta (mehlig), bez litery | [Europlant](https://www.europlant.biz/sortiment/donata/) |
| Joline | jadalna | nie znaleźliśmy karty hodowcy, typu nie podajemy | brak |

Karta [Norika](https://www.norika.de/sorten/gala) podaje dla Gali tylko kierunek uprawy "Speise", czyli jadalny, bez typu kulinarnego. Typ znaleźliśmy w raporcie z 2012 roku, w którym [Landwirtschaftskammer NRW](https://www.landwirtschaftskammer.de/Landwirtschaft/ackerbau/kartoffeln/lsvarchiv/speisekartoffeln-sv-2012.htm) zaliczyła Galę do segmentu przeważnie zwięzłego. Hodowca Bella Rosy, [Europlant](https://www.europlant.biz/sortiment/bellarosa/), zapisuje ją jako Bellarosa i opisuje jako bardzo wczesny, czerwonoskórkowy ziemniak jadalny, przeważnie zwięzły.

{% callout tone="warning" %}
Karty Europlant i raport LWK NRW opisują typ słowami, a nie literami. Nie przeliczamy ich na skalę COBORU, bo żadne z tych źródeł nie podaje takiego przeliczenia. Dla Joline nie znaleźliśmy karty hodowcy, więc w tabeli zostawiamy puste pole zamiast zgadywać.
{% /callout %}

## Co typ oznacza przy naszych odmianach

Twister ma u [Agrico](https://www.agricopotatoes.com/overview/twister) typ AB, raczej zwięzły (rather firm). Ciemnienie po ugotowaniu [Agrico](https://www.agricopotatoes.com/overview/twister) ocenia na 6,5 i opisuje jako dość wrażliwe, co warto wiedzieć przed sprzedażą do kuchni. Kartę i to, jak tę odmianę kopiemy i pakujemy, rozpisujemy we wpisie [ziemniaki Twister](/blog/ziemniak-twister-odmiana-jadalna), a Galę osobno we wpisie [ziemniaki Gala](/blog/ziemniaki-gala-odmiana-jadalna).

Innovator to ziemniak pod frytki: [HZPC](https://web.hzpc.com/teeltbeschrijving/INNOVATOR_C_EN_FRENCH%20FRIES.PDF) wydaje dla niego zalecenia uprawy z przeznaczeniem na frytki. To ta sama odmiana, której używa Farm Frites. Donatę [Europlant](https://www.europlant.biz/sortiment/donata/) opisuje jako średnio wczesną odmianę przetwórczą na frytki i purée.

Wszystkie cztery odmiany jadalne zestawiamy obok siebie we wpisie [odmiany ziemniaków jadalnych](/blog/odmiany-ziemniakow-jadalnych). Na tych samych madach rośnie nasza specjalność, którą opisujemy w przewodniku [cebula z Żuław](/blog/cebula-z-zulaw-jak-uprawiamy).

## Jak dobieramy i przygotowujemy partię

Towar dobieramy pod konkretnego odbiorcę, na rynek świeży i do przetwórstwa. Ziemniaki kopiemy samobieżnym kombajnem AVR Puma 3, cztery rzędy naraz. Potem przechodzą przez sortownik optyczny DOWNS CropVision, który skanuje każdą bulwę w 360 stopniach i odrzuca kamienie, bryły ziemi oraz sztuki z wadami, do 100 ton na godzinę.

Kalibrujemy i pakujemy luzem, w big bagach albo w workach 15 kg, 10 kg i mniejszych. Produkujemy w technologii bez pozostałości pestycydów, zgodnie z zasadami Integrowanej Produkcji Roślin, i mamy certyfikaty GlobalG.A.P., GRASP, FSA Gold (Farm Sustainability Assessment) i GMP+. Odmiany i formy dostawy zebraliśmy w [ofercie ziemniaków](/oferta/ziemniaki).

## Jak sprawdzić typ kulinarny odmiany przed zamówieniem

1. Zapytaj dostawcę o dokładną nazwę odmiany, a nie tylko o kolor skórki.
2. Otwórz kartę odmiany u hodowcy i znajdź pole typu kulinarnego (cooking type, Kochtyp).
3. Odczytaj zapis tak, jak stoi: literę (A, AB, B, BC, C) albo opis słowny, bez przeliczania.
4. Gdy karta milczy, sprawdź Listy Opisowe Odmian, które wydaje [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf), albo raporty z doświadczeń odmianowych.
5. Poproś o próbkę przed zamówieniem. My na życzenie wysyłamy bezpłatną próbkę.
6. Ugotuj bulwy bez soli i oceń je w kilka osób, a ciemnienie sprawdź po 10 minutach i po 24 godzinach, tak jak w metodyce [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf).

## Najczęstsze pytania o typ kulinarny ziemniaków

### Jaki typ kulinarny ziemniaków jest do frytek?

Na frytki uprawiamy Innovatora i Donatę. [HZPC](https://web.hzpc.com/teeltbeschrijving/INNOVATOR_C_EN_FRENCH%20FRIES.PDF) daje Innovatorowi typ B, lekko mączysty, a Donatę [Europlant](https://www.europlant.biz/sortiment/donata/) opisuje jako mączystą.

### Jakie ziemniaki do sałatki, żeby się nie rozpadały?

Według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) zwięzłe, dające się kroić bulwy ma typ A. Żadna z naszych odmian nie ma w źródłach litery A. Twister ma u [Agrico](https://www.agricopotatoes.com/overview/twister) typ AB, raczej zwięzły, a Gala i Bella Rosa mają w niemieckich źródłach opis przeważnie zwięzły (szczegóły i linki w tabeli wyżej).

### Czym różni się typ B od BC?

B to typ ogólnoużytkowy, a BC to typ pośredni między nim a mączystym C. Według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) wiele odmian odpowiada typom pośrednim AB, BC i CD. Według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) typ C ma dużą skłonność do rozgotowywania.

### Czy partia może zachować się inaczej niż opis na karcie?

Typ kulinarny to cecha genetyczna odmiany, ale według [COBORU](https://coboru.gov.pl/PlikiWynikow/26_2022_IN_1_ZIK.pdf) producent wpływa na jakość bulw przez rodzaj gleby, nawożenie, ochronę roślin i sposób przechowywania. Dlatego przed zamówieniem warto ugotować próbkę.

### Jaki typ kulinarny ma Joline?

Nie podajemy go, bo nie znaleźliśmy karty hodowcy dla tej odmiany. Wolimy puste pole niż zgadywanie.

Chcesz porównać odmiany na próbce przed zamówieniem? Napisz do nas przez [kontakt](/kontakt), dobierzemy odmianę, kaliber i formę dostawy.