# Fuzarioza cebuli w przechowalni: jak rozpoznać zgniliznę piętki

Fuzarioza cebuli, czyli zgnilizna piętki, zaczyna się w polu, a psuje partie w przechowalni. Jak ją rozpoznać, co jej sprzyja i jak ograniczamy straty.

Fuzarioza cebuli, czyli fuzaryjna zgnilizna piętki, to choroba grzybowa, która atakuje cebulę od dna: od korzeni i piętki w górę. Infekcja zaczyna się w polu, zwykle w ciepłej glebie, a objawy często wychodzą dopiero po kilku tygodniach w przechowalni, kiedy partia wyglądała na zdrową. Poniżej opisujemy, jak ją rozpoznać, co jej sprzyja i co robimy, żeby ograniczyć straty.

## Co to jest fuzarioza cebuli

Klasycznym sprawcą, opisywanym w metodyce integrowanej ochrony cebuli Instytutu Ogrodnictwa, jest grzyb *Fusarium oxysporum* f. sp. *cepae*. Zimuje w glebie w postaci przetrwalników, tak zwanych chlamydospor, a także na resztkach roślin, na porażonej cebuli w magazynie i na dymce. Wnika do rośliny przez korzenie i piętkę, najłatwiej przez rany: po żerowaniu śmietki cebulanki, po uszkodzeniach mechanicznych i w bliznach po korzeniach.

Drugim uznanym sprawcą jest *Fusarium proliferatum*. W części badań z północnej i wschodniej Europy to on dominował wśród grzybów izolowanych z przechowywanej cebuli. Objawy obu są podobne: oba gatunki psują cebulę od dołu i oba lubią ciepło.

Fuzarioza to jedna z trzech chorób, które najczęściej psują cebulę w magazynie. Dwie pozostałe, zgniliznę szyjki i mokrą zgniliznę bakteryjną, opisujemy we wpisie o [zgniliźnie szyjki cebuli i chorobach przechowalniczych](/blog/zgnilizna-szyjki-cebuli). Tutaj skupiamy się na tej, która zaczyna się od piętki.

## Objawy w polu i w przechowalni

| Gdzie | Co widać | Z czym łatwo pomylić |
| --- | --- | --- |
| Pole, w trakcie wegetacji | szczypior żółknie i zamiera od wierzchołków, korzenie są brunatnoróżowe i gniją | żerowanie śmietki cebulanki, różowa zgnilizna korzeni, susza |
| Zbiór | gnijąca piętka, roślina łatwo odrywa się od korzeni | uszkodzenia mechaniczne |
| Przechowalnia | brunatne, lekko zapadnięte plamy od piętki, biała grzybnia na dnie cebuli, różowe lub beżowe skupienia zarodników | zgnilizna szyjki, która idzie od góry |
| Przekrój | miękka, wodnista tkanka idąca od piętki w górę, łuski brunatnieją od dołu | mokra zgnilizna bakteryjna |

Najważniejsza wskazówka jest prosta: fuzarioza idzie od dołu, zgnilizna szyjki od góry. Cebula, która mięknie przy piętce, a u góry jest jeszcze twarda, to typowy obraz fuzariozy.

## Co sprzyja zgniliźnie piętki

- **Ciepła gleba.** Grzyb rozwija się najszybciej przy około 25-30 st. C. Przy glebie chłodniejszej niż 15 st. C choroba pojawia się rzadko. Gorące lato to więc wyższe ryzyko strat w przechowalni jesienią i zimą.
- **Rany.** Śmietka cebulanka, uszkodzenia przy pielęgnacji i przy zbiorze otwierają grzybowi drogę do wnętrza.
- **Porażone stanowisko.** Przetrwalniki zostają w glebie przez lata. Cebula sadzona zbyt często na tym samym polu trafia na coraz większy zapas patogenu.
- **Porażony materiał siewny.** Grzyb przenosi się też z dymką, dlatego metodyka zaleca sadzenie dymki wolnej od chorób odglebowych i zaprawianie materiału siewnego.

## Czy chłód w przechowalni zatrzymuje fuzariozę

Nie zatrzymuje, tylko spowalnia. Poradniki doradcze zalecają przechowywanie cebuli poniżej około 4 st. C, a temperatura 8 st. C i niższa spowalnia rozkład. W wyższej temperaturze porażone cebule gniją szybciej. Chłód nie wyleczy jednak cebuli, która przyjechała z pola zainfekowana.

Źródła różnią się w jednej sprawie: czy grzyb przechodzi w pryzmie z cebuli na cebulę. Część z nich mówi, że nie ma na to dowodów, inne dopuszczają zasiedlanie zdrowych cebul, które stykają się z porażonymi. W obu wersjach wniosek jest ten sam: sztuka z widocznymi objawami nie powinna w ogóle trafić do komory.

{% captionedImage src="/images/offer/cebula.webp" alt="Cebula żółta luzem w pryzmie w przechowalni" caption="Z wierzchu pryzma wygląda zdrowo, a fuzarioza rozwija się od piętki, często niewidocznie. Dlatego liczy się kontrola partii i sortowanie przed wysyłką." /%}

## Jak ograniczamy straty

Z fuzariozą nie walczymy w magazynie, tylko wcześniej. Uprawiamy około 250 ha cebuli i przechowujemy ją we własnej przechowalni na 13 000 ton, więc każda porażona partia to realna strata.

1. **Płodozmian.** Metodyka Instytutu Ogrodnictwa zaleca długą, kilkuletnią przerwę w uprawie cebuli na tym samym polu. U nas cebula co roku idzie na inne pole, a stanowiska po niej przejmują zboża i inne warzywa, o czym piszemy przy [płodozmianie w uprawie cebuli](/blog/plodozmian-cebuli-pszenica-pszenzyto).
2. **Zbiór dwufazowy.** Windrower Grimme WV 180 podkopuje cebulę i układa ją w wały, w których obsycha, zanim trafi do przechowalni. Z wałów zbiera ją samobieżny kombajn. Przy każdym przeładunku pilnujemy, żeby jak najmniej ranić cebulę, bo rana to wrota dla grzyba.
3. **Dosuszanie i stopniowe schładzanie.** Po zwiezieniu cebulę dosuszamy przez 2-4 doby, a potem stopniowo, przez kilka tygodni, schładzamy ją do 0-2 st. C. Szczegóły opisujemy we wpisach o [dosuszaniu cebuli przed przechowywaniem](/blog/dosuszanie-cebuli-przed-przechowywaniem) i o tym, [w jakiej temperaturze przechowywać cebulę](/blog/w-jakiej-temperaturze-przechowywac-cebule).
4. **Kontrola w trakcie leżenia.** Partie sprawdzamy w komorach przez cały sezon, bo lepiej znaleźć ognisko w grudniu niż na rampie odbiorcy w marcu.
5. **Sortowanie przed pakowaniem.** Sortownik optyczny DOWNS CropVision ogląda każdą cebulę z 360 stopni i odrzuca sztuki z wadami, w tym z objawami gnicia, przy wydajności do 100 t/h.

Sortownik i kontrola partii odrzucają sztuki z widocznymi objawami. Infekcji utajonej nie wykryje żadna maszyna, dlatego najwięcej robimy w polu.

Całą drogę cebuli od pola do komory i z komory na paletę pokazujemy w przewodniku o [przechowywaniu cebuli](/blog/przechowywanie-cebuli).

## Co to znaczy dla odbiorcy

Fuzarioza jest zdradliwa dla kupującego, bo partia z porażeniem może przez kilka tygodni wyglądać dobrze, a potem zacząć gnić w transporcie albo na półce. Dlatego przy zakupie cebuli z przechowalni warto pytać nie tylko o kaliber, ale też o to, jak partia była przechowywana i czy przeszła sortowanie tuż przed pakowaniem.

Cebulę dostarczamy przez cały rok: od jesieni do wiosny głównie z własnej przechowalni, a latem także z cebuli z dymki. Cebulę z przechowalni sortujemy przed wysyłką. Kalibry, odmiany i formy pakowania znajdziecie w [ofercie cebuli](/oferta/cebula). Jeśli potrzebujecie partii pod konkretną specyfikację, napiszcie przez [formularz kontaktowy](/kontakt). Cenę kalkulujemy na podstawie bieżących cen rynkowych.

## Najczęstsze pytania

### Jak odróżnić fuzariozę od zgnilizny szyjki?

Po kierunku gnicia. Fuzarioza zaczyna się od piętki i idzie w górę, często z białą grzybnią na dnie cebuli. Zgnilizna szyjki zaczyna się od góry i pod łuską daje szary nalot.

### Czy fuzarioza przenosi się w przechowalni?

Infekcja zaczyna się w polu, a w magazynie ujawnia. Źródła różnią się co do tego, czy grzyb przechodzi z cebuli na cebulę w pryzmie, dlatego najbezpieczniej nie wpuszczać do komory sztuk z objawami i sortować partię przed pakowaniem.

### W jakiej temperaturze fuzarioza rozwija się najszybciej?

W ciepłej glebie, przy około 25-30 st. C. Przy glebie chłodniejszej niż 15 st. C choroba pojawia się rzadko, a w przechowalni niska temperatura spowalnia rozkład.

### Czy można wyleczyć cebulę porażoną fuzariozą?

Nie. Porażonej cebuli nie da się wyleczyć, można ją tylko odsortować. Dlatego ochrona opiera się na płodozmianie, zdrowym materiale siewnym, ograniczaniu ran i chłodnym, stabilnym przechowywaniu.